... bo to najlepszy polski reżyser filmowy ever.
Prawdę mówiąc wychowałem się w przekonaniu, że Andrzej Wajda całkowicie nie ma sobie równych w historii polskiego filmu. W przeciwieństwie do niektórych innych takich przekonań, akurat to czas zweryfikował pozytywnie.
Sporo gniotów on pewnie nakręcił. A przede wszystkim sporo nie widziałem. Ale to, co widziałem, póki co mi wystarcza.
Poniżej monografia z mojego punktu widzenia.
A na czerwono filmy, których nie widziałem, a spodziewam się, że mogą coś wnieść do mojego postrzegania dorobku mistrza.
KANAŁ
rok 1957
w roli głównej kanał...
* * * * * *
Arcydzieło to nawet mało powiedziane. Ten film ukształtował mi chyba na całe życie pojęcie o tym, jak wyglądały przejścia przez kanały. Jego sugestywność jest przejmująca i nieodparta. Jego całkowite zdystansowanie się do całej sytuacji militarnopolitycznojakiejkolwiek na górze jest godne najwyższego uznania, bo w stu procentach pozwala oddać to, co najważniejsze: dramat walki o przeżycie w skrajnych warunkach. Kanał w filmie jest rzeczywistością totalną... nie ma nic POZA kanałem...
I jeszcze to, że od samego początku wiadomo, jaki będzie koniec, że nie ma możliwości niespodzianek - a jednak ta walka o przetrwanie jest nieskończenie pasjonująca; patrzeć, żeby po prostu zobaczyć, JAK wyglądały te ich tragiczne godziny pod ziemią, nie jak się skończyły.
Polski film numer dwa.
---
POPIÓŁ I DIAMENT
rok 1958
w roli głównej Zbigniew Cybulski
* * * * * *
Zdaję sobie sprawę, że film ten ma przeciwników. Chodzi, zdaje się, o jakieś polityczne sprawy. Może zakłamuje historię, nie wiem.
Ja wiem, że jako film jest to dzieło, które ma pod sobą całą polską kinematografię.
NAJLEPSZY POLSKI FILM
NAJLEPSZA ROLA AKTORSKA W POLSKIM FILMIE
NAJLEPSZA SCENA W POLSKIM FILMIE
Ja nie wiem, nad czym tu się NIE zachwycić. Jest coś fenomenalnego w atmosferze tego filmy - połączenie z jednej strony ciężaru gatunkowego i ostro antywojennego przesłania z taką mgiełka, to wszystko jest jak przez sen widziane... nierealne... jakby oczyma człowieka bardzo bardzo zmęczonego, który ma w pewien sposób wyostrzone zmysły, ale zarazem postrzegające wszystko w zwielokrotnieniu. Trochę takim człowiekiem był chyba Maciek? To wojna się skończyła, czy nie skończyła? Co my w ogóle robimy? Chce się zacząć jakieś życie, a tu przeszłość goni... niby słusznie, ale... jest noc, bankiet na dole, tańczą, Kobiela robi z siebie błazna, tu piękna dziewczyna... czy to w ogóle jest na jawie?...
Największym atutem filmu jest jego poetyka, właśnie poetyka takiego trochę snu na jawie, trochę takiej jazdy po wielogodzinnej imprezie
![Wink ;-)](./images/smilies/icon_wink.gif)
Tylko, że tą impreza była druga wojna światowa i w tym momencie robi się to mocno poważne. Bez wątpienia zetknęły się tu dwa geniusze, reżyserski i aktorski - nie ma tego filmu bez Cybulskiego.
Są wreszcie niezpomniane sceny, jak ta najlepsza, kiedy bohaterowie zapalają kieliszki ze spirytusem - wizualne i symboliczne piękno tej sceny każe mi ją uznać za
best moment całej polskiej kinematografii.
---
NIEWINNI CZARODZIEJE
rok 1960
w roli głównej Tadeusz Łomnicki
* *
Nie przekonał mnie zupełnie ten film. Łomnickiego szczególnie nigdy nie lubiłem, a tu jakiś taki nieopierzony do tego. Cóż, pewnie pownienem obejrzeć jeszcze raz, ale dziwnie nie czuję potrzeby...
---
POPIOŁY
rok 1966
Jakoś po swoich najlepszych filmach Wajda chyba stracił skrzydła? Nie widziałem Lotnej ani Samsona, ale powszechna opinia wskazywałaby, że niewiele straciłem. Popiołów też nie widziałem, i ksiązki nie znam, ale opinie na ich temat są lepsze... I zaczęła się współpraca z Olbrychskim - aktorem, którego za badzo nie lubię, ale niewątpliwie był on dla Wajdy doskonałym medium.
---
WSZYSTKO NA SPRZEDAŻ
rok 1968
w roli głównej chyba nieobecny już na świecie Zbyszek Cybulski? a z obecnych to Beata Tyszkiewicz, Łapicki, Olbrychski...
* * * *
Tribute to Zbyszek, ale przede wszystkim bardzo dobry dramat psychologiczny. Nie za wiele pamiętam, dawno widziałem...
---
POLOWANIE NA MUCHY, KRAJOBRAZ PO BITWIE
1969, 1970
cóż, tytuły znane od lat... jakoś nigdy się nie złożyło...
---
BRZEZINA
rok 1970
w rolach głównych Daniel Olbrychski i Olgierd Łukaszewicz
* * * *
Film przede wszystkim nastrojowo-wizualny - lekkość brzozowego lasu, kipiący energią młodszy brat, który ma umrzeć, ale żyje pełnią życia, poezja unosząca się w powietrzu... Bardzo ładny film. I zaczynają się lata 70., które obok Kanału i Popiołu są zdecydowanym szczytem możliwości twórczych Wajdy.
---
WESELE
rok 1972
w roli głównej, jak dla mnie, muzyka, ale teoretycznie znowu Daniel Olbrychski
* * * * *
Film, który najpierw tak tętni życiem, jak tętnić życiem może wiejskie wesele (ta permanentna muzyka i taniec! ani chwili wytchnienia!), a potem robi się tak pokręcony, jak pokręcone może być Wesele Wyspiańskiego.
Wizualno-słuchowo oszałamiające, i okazuje się, że mowa wiązana może być lekka i wręcz zachwycająca w odbiorze. Jakimś szczególnym miłośnikiem samego Wesela może nie jestem, stąd parę innych filmów Wajdy wolę, ale naprawdę nie ma się tu do czego przyczepić.
---
ZIEMIA OBIECANA
rok 1974
było ich trzech... Polak (Olbrychski), Żyd (Pszoniak) i Niemiec (Seweryn)
* * * * * *
Fenomenalny film o mnóstwie różnych rzeczy. O przyjaźni oczywiście i sile w jedności - ja nie mam nic, ty nie masz nic... to razem mamy właśnie tyle, by wybudować wspaniałą fabrykę!!! Wartość historyczna dla mnie niezaprzeczalna - obraz i wściekłego wczesnego kapitalizmu, i bardzo polskiej specyfiki tegoż, i przede wszystkim - epoki wielkich nadziei wiązanych z rozwojem cywilizacyjnym, epoki wielkiego entuzjazmu i wielkiej pychy... no dzięki wsrząsającej ostatniej scenie jest to wreszcie o film o tym, jak zmienia się punkt widzenia w zależności od zajmowanej pozycji.
I to aktorstwo! I muzyka! Rewelacja!
---
CZŁOWIEK Z MARMURU
rok 1976
w rolach głównych Krystyna Janda i Jerzy Radziwiłowicz
* * * * 1/2
Zdecydowanie wolę części Radziwiłowiczowe niż Jandowe. A w ogóle to nie mogę powiedzieć, żebym
lubił ten film. Szanuję
![Wink ;-)](./images/smilies/icon_wink.gif)
Jest świetny. Ale męczy mnie ten moralny niepokój
---
BEZ ZNIECZULENIA
rok 1979
aaargh!! jeden z moich rekordzistów - od ponad 10 lat mam na video i jeszcze nie obejrzałem
---
DYRYGENT
rok 1979
Janda i John Gielgud
*
co za gniot!!!
---
PANNY Z WILKA
rok 1979... po raz trzeci
bardzo jestem ciekaw... jedna z nielicznych polskich nominacji do Oskara... mam nadzieję, że jest to godne pożegnanie z latami 70.
---
CZŁOWIEK Z ŻELAZA
rok 1981
znowu Janda i Radziwiłowicz
* * *
Ocena mało reprezentatywna, bo oparta o jedno obejrzenie, po którym poczułem się mocno zawiedziony, ale nie umiem już powiedzieć dlaczego... A niektórzy mówią, że lepsze niż Marmur.
---
DANTON
rok 1982
w roli głównej Gerard Depardieu i jak on gra!!!
* * * *
Generalnie nie lubię filmów, którym można przylepić łatkę "film historyczny". Ale to było naprawdę konkretne! Pszoniak jako Robespierre, Depardieu jako Danton - ten film zapamiętałem przede wszystkim jako totalny koncert gry aktorskiej.
---
KRONIKA WYPADKÓW MIŁOSNYCH
rok 1986
w rolach głównych bardzo młodzi aktorzy...
* * 1/2
Ośmielę się powiedzieć, że może z młodzi. Ten film, niby bardzo ładny i z dużym potencjałem, wydał mi się po prostu nieprzekonywujący... Ale tylko raz widziałem, może jestem niesprawiedliwy? W sumie chciałbym, żeby mi się bardziej podobał.
---
KORCZAK
rok 1990
w roli głównej Wojciech Pszoniak
* *
Pszoniak znowu genialny. Taśma żółta niemożebnie. Ale.. jakoś mi się nie podobało. Może mocno dokumentalna maniera nie podpasowała?
---
PIERŚCIONEK Z ORŁEM W KORONIE, WIELKI TYDZIEŃ
roki 1993 i 1996
W ogóle nie mam ochoty oglądać tych filmów, ale tak sobie myślę, że może powinienem. Nastawienie mam jednak negatywne, pamiętam, kiedy je kręcono i wydawały się takie jakeś niedopasowane do swojego czasu... jakby Wajda olał i przemiany historyczne w kraju, i przemiany języka filmowego, i się nieco zaciął w swojej starej śpiewce. Powtarzam, takie wrażenie tylko - filmów nie widziałem.
---
PAN TADEUSZ
rok 1999
ról głównych od groma a co jedna to lepsza
* * * * * *
I gdyby tego filmu nie było pewnie czas nie zweryfikowałby az tak pozytyniwe mojego wyniesionego z domu przekonania, że Wajda jest the best.
Ale na całe szczęście ten flm jest - i jest cudowny! Wszystko w nim gra jak w zegarku. A przede wszystkim tekst najlepszego polskiego dzieła literackiego, który zyskał taką świeżość, że aż miło. Jest lekki i zwiewny, że aż :aniołek:, a jednocześnie wzruszający mnie osobiście bardzo głęboko. Nigdy chyba żaden film nie wzbudził we mnie tak mocnych uczuć patriotycznych (hehe, do Litwy, ktoś powie
![Wink ;-)](./images/smilies/icon_wink.gif)
). O wiosno...
Ogromnie podoba mi się, jak Wajda tchnął życie w każdą z postaci. Aktorzy owszem, wykonali doskonałą robotę, sam nie wiem, kto najlepszy, Olbrychski, Linda, Seweryn, Szapołowska, Kondrat - wszyscy dla mnie spisali się na najwyższa notę. Ale widzę w tym przede wszystkim rękę gównego twórcy filmu, który znalazł jakąś drogę do ożywienia postaci tak niby znudzonych przez instytucję lektury (ile zębów miała Telimena itp.).
A do tego wszystkiego wspaniała oprawa wizualna - film jest po prostu piękny, aż oczu nie można oderwać. I jak tu się dziwić Soplicom, że im się tylko Ojczyzna podoba?!
---
ZEMSTA
rok 2003
w rolach głównych Gajos i Seweryn, a także Polański
* * *
Tja... w przeciwieństwie do poprzednika tu Wajda rąbnął zwyczajnie poprawną adaptację lektury. Trzeba mu przyznać, że bardzo zgrabnie mu to wyszło. Nie ma się wszakże czym zachwycić. Znaczy można znowu aktorami - obaj główni oponenci są doskonale zagrani, a i Polański zaskoczył mnie bardzo pozytywnie (choć jego Papkin jest wręcz potwornie irytujący i bardziej żałosny jeszcze niż w oryginale - ale to chyba w pełni zamierzony efekt).
Scena pisania listu oczywiście do bólu śmieszna, ja nie wiem, jak Fredro to zrobił
Mógłbym śmiało dać z pół gwiazdki więcej, tylko że... czy nie ma lepszych tematów na film, niż adaptowanie kolejnych lektur?
---
To tyle.
Ale jeżeli nie Wajda był najlepszym polskim reżyserem, to kto? Kawalerowicz? Hass? Kolski?
Bo chyba jednak nie Bareja i Machulski
![Wink ;)](./images/smilies/icon_wink.gif)